.RU

Компьютерлік дискурс

Дата07.09.2017өлшемі80.99 Kb.
Компьютерлік дискурс

Смағұлова Г.Н., Тастемір С.

(Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті. Алматы Қазақстан) Smagulova.g@mail.ru. stunning_salta@mail.ru
Кілт сөздер: компьютерлік лексика, ғаламтор дискурсы, электронды орта, электронды мәтін, виртуалды кеңістік, компьютерлік қатынас.
Қазіргі заманның технологиялық мәдениетін компьютерсіз елестету қиын. Компьютер және ғаламтор адам тұрмыс-тіршілігінің барлық салаларын тұтас қамтып, тұрмыс тіршілігінің ажырамас бөлігіне айналды. Сол себепті, тіл білімінде қазіргі таңда ғаламтор дискурсын бүтіндей бір кешенді құбылыс ретінде лингвистикалық зерттеуге ерекше назар аударылып отыр.

Ғаламтордың арқасында жаңа коммуникативті орта - ауызша және жазбаша сөйлеу арқылы бір-бірімен жақсы үйлесетін электронды орта пайда болды. Аталмыш үйлесім электронды мәтіннің қалыптасуына үлкен әсер етеді. Өз кезегінде ақпараттық технологиялардың дамуы және таралуы тілдік қолданыста өзіндік белгілеуді қажет ететін жаңа реалийлерді енгізеді. Соңғы жылдар ішінде компьютерлік дискурс ұғымы кеңінен таралып кетті. Алайда бұл құбылысты біржақты түсінуге болмайды, себебі оның категориялары мен ерекше белгілері әлі де толығымен анықталып болған жоқ. Компьютерлік дискурсты жүзеге асыру техникалық құралдардың (дербес компьютердің), сонымен қатар экстралингвистикалық факторлар (кеңістіктік және уақыттық қашықтық, қандай да бір әлеуметтік топқа тиістілік) және белгілі бір білім мен дағдылардың болуын талап етеді. Бұл салалардың өз ішінде сәйкес келетін терминологиялық аппараттың қалай пайдалануынан байқалады. Бұл ретте ғаламтор дискурсы мен компьютерлік дискурстың өзара тығыз байланысты екендігі осы ортақ терминдік қолданыстан байқалады.

Бірыңғай ортақ компьютерлік лексика «коммуникация қатысушыларының өзін-өзі таныту құралына айналады және корпоративті бірлікті бекіту үшін қызмет етеді» [1, 3]

Әдеттегідей, компьютерлік дискурстың жан-жақты талдауына басым түрде шет елдік ғалымдар еңбектерін арнады: О. Ворон (1999), Е. Вавилова (2001), Е. Галичкина (2001), Н. Моргун (2003), Л. Ковальская (2003), Е. Горошко (2004), П. Кондрашов (2004), В. Михайлов және С. Михайлов (2004), А. Кутузов (2006). Өкінішке орай, отандық яғни, қазақстандық зерттеушілер тарапынан дискурстың бұл түріне әлі де болса жеткілікті түрде назар аударылмай, зерттелмей келеді.

Орыс ғалымдарының еңбектерінде «компьютерлік дискурс» терминіне дефинициялық анықтамалар берілген. Мысалы:
«…тұлға аралық «компьютерлік қатынас» арқылы пайда болған көпшілік монологтық және диалогтық сөйлеудің көп жанрлық функционалды түрі»;

«…заманауи ақпараттық технологиялармен байланыстырылған, жалпы тақырыппен біріктірілген мәтіндердің барлық жиынтығы».


Жоғарыда айтылғанды ескере отырып, біздің ойымызша, компьютерлік дискурс терминінің астарында біз коммуникацияның электронды құралдары арқылы жүзеге асырылатын коммуникацияны, немесе, басқаша айтсақ, компьютерлік коммуникацияны түсіну керек. Өзінің алуан түрлілігіне қарамастан, компьютерлік коммуникация тілін білдіретін терминдер (компьютерлік дискурс, электронды дискурс, ғаламтор дискурсы), ақпаратпен алмасуды да, адамдар арасындағы компьютер арқылы жүзеге асырылатын коммуникацияны да бейнелейтін сәйкес деп атауға келетін ұғымдар саналады.

Яғни, компьютерлік дискурс - бұл ғаламтор желісіндегі тұлға-аралық коммуникация. Компьютерлік қатынас - бұл виртуалды кеңістіктегі коммуникация және оның ең маңызды белгісі де осы.

Коммуникацияның аталмыш түрінің ерекшелігі - ақпарат алмасу үшін электронды белгілерді пайдалану. Қазіргі кезде компьютер арқылы қарым-қатынас жасаудың бірнеше мүмкіндіктері бар. Олар: локальды желі бойынша, немесе едәуір кең желілер - ұлттық және тіпті жаһандық желілер бойынша.

Е.Н. Галичкина ғаламтор коммуникациясын «дискурстардың барлық түрінің белгілерін қамти отырып, олардың ешбіріне толықтай тиісті болмайтын» дискурстардың күрделі үйлесімі ретінде қарастырады:


- Жеке поштаны жіберу (тұрмыстық дискурс),

-Ақпаратқа сұраныс салу және ресми алмасу (іскери дискурс), --Жаңалықтар не конференциялар тобында ғылыми мәселелерді талқылау (ғылыми дискурс),

-Жарнамалық баннерлер және торбеттер (жарнамалық дискурс) және т.б. [2, 15]
Электрондық қатынас шетелдік ғалымдармен қатар, орыс ғалымдарының (Ю.Д. Бабаева А.Е. Войскунский, О.В. Смыслова) еңбектерінде де қарастырылды. Біздің пікірімізше, олардың ішінде едәуір назар аудартатын британдық ғалым Дэвид Кристал ғаламтор коммуникациясына талдау жасауы. Ол компьютерлік дискурстың бірнеше түрлеріне егжей-тегжейлі талдау жасады:

- веб-дискурс,

- электронды пошта дискурсы,

- асинхронды қатынас дискурсы (форумдар, қонақ кітапшалары, конференциялар),

-ғаламтор ортасындағы синхронды қатынас дискурсы (чаттар, icq, ойындар). [3, 176]

Веб-дискурс пен электронды пошта дискурсы жазбаша тілге өте жақын келетінін ескеру керек, алайда виртуалды әлемде бойына жазбаша және ауызша тілдің белгілерін жинақтаған, дискурстың жаңа түрінің ерекшеліктері айқын байқалып келеді. Компьютерлік дискурстың негізгі белгілері ғаламтор-форумдарының дискурсына арналған Е.Н.Галичкинаның диссертациялық жұмысында көрсетілді:

1) электронды белгі қатынас каналына айналады;

2) виртуалдылық;

3) уақыт және кеңістіктегі қашықтық;

4) жанамалық (техникалық құралдың көмегімен жүзеге асырылады);

5) гипермәтіннің болуы;

6) құрамында әріптік, образды-көру және образды-есту компоненттерін қамтитын компьютерлік мәтіндердің жалпы креолдануы,

7) қатысушылардың мәртебелік теңдігі;

8) «смайликтердің» көмегімен эмоция, мимика және сезімді білдіру;

9) дискурстың түрлі типтерінің біріктірілуі;

10) ерекше компьютерлік этика. [4]


Дегенмен де, компьютерлік дискурсты екі жақты түсінуге болады. Бір жағынан, бұл компьютерлік желілердегі кез келген қатынас, белгілердің ерекше түрі - коммуникацияның ерекше белгілерін пайдалану арқылы жүзеге асырылатын қатынас. Екінші жағынан, компьютерлік дискурсты компьютермен байланысты болатын қатынас деп атауға болады.

Е.Н. Галичкина, Н.Л. Моргун, Е.И. Горошко компьютерлік дискурстың ерекше белгілерін анықтауға арнаған еңбектерінде, келесідей коммуникативтік ерекшеліктерді атап көрсетеді:

- иллокутивтілік;

-белгіні берудің сандық каналы;

- қашықтық;

- анонимділік;

-торлық құрылым;

- гипермәтінділік;

- мультимедиялық;

-коммуникацияның ауызша-жазбаша сипаты. [5]

Бұл қасиеттер компьютерлік дискурс шеңберіндегі қатынастың ерекшелігін анықтайды және оны өзге коммуникативті орталардан ерекшелейді. Ғаламтор байланыстың ерекше каналы ретінде виртуалды кеңістіктегі коммуникация сипатына өз ізін қалдырмай қоймайды. Шетелдік зерттеушілер компьютерлік байланыс каналы арқылы жүзеге асырылатын коммуникацияның осы түрін computer-mediated communication, СМС терминімен белгілеп, оны адам және компьютер және адамның әрекеттесуін білдіретін human-computer interaction ұғымынан ажыратады. Педагогика ғылымдарының докторы И.Н.Розина ұсынған computer-mediated communication терминінің орысша баламасы компьютерлі-жанамалы коммуникация деп аталады және ол екі мағынаға ие. Бір жағынан, бұл - екі не одан көп тараптар арасындағы түрлі ойлармен, деректермен, идеялармен басым түрде адамдық қатынастар үдерісінде алмасудың мақсатты бағдарланған және контекстті байланысты формасы. Екінші жағынан, мұндай қатынастың түрін мүмкін ететін арнайы бағдарламалық құралдардың болуы. Коммуникацияның бұл түрі байланыстың электронды құралдарының көмегімен және ғаламтордағы сервистің алуан түрлерінің арқасында жүзеге асырылады.

Біз коммуникацияның мұндай түрін «электронды коммуникация» немесе «ғаламторлық коммуникация» терминдерінің көмегімен белгілеуді жөн көреміз. Себебі екеуі де бір құбылысты меңзейді - жасанды тілде және байланыстың компьютерлік құралы (ғаламтор) арқылы жүзеге асырылатын тұлға аралық қатынас.

В.Ю.Нестеров ұсынған виртуалды тұлға аралық коммуникацияның типологиясы орыс тілді ғаламторда кеңінен таралып кетті (аталмыш типология ғаламтор кеңістіктегі коммуникация жүзеге асырылатын кез келген тілге қолданыла алады):

- диалогтық коммуникация, off-line (автономды) және on-line – шынайы уақытта (электронды пошта, ICQ);

- полилогтық коммуникация, off-line және on-line (конференциялар, чаттар). [6]

Желілік қатынастың жоғарыда аталған формалары интербелсенділіктің режимі ( off-line және on-line), коммуникацияның бағыттылығы (моно-, диа-, және полилогтық) бойынша ғана емес, ашықтық деңгейі бойынша да ажыратылады. Оларды шартты түрде «ашық» (желінің барлық пайдаланушылары қарай алуына қолжетімді) және «жеке» (құпия, жеке қатынасқа арналған) деп бөлуге болады.

Д. Кристал электронды коммуникацияның бес жанрын бөліп көрсетеді және оларды «ғаламторды пайдалану жағдайы» деп атайды (broad Internet-using situations):
-Электронды пошта;

-Хабарландыруларды жариялаудың компьютерлік қызметін қамтитын синхронды және асинхронды чаттар;

-Виртуалды әлемдер (MOOs, MUDs және т.б.);

-Гипер- және желілік құрылымдық электронды мәтіндерді қамтитын веб-мәтінде (мысалы, pdf форматындағы мәтіндер). [7,176]

Дормунд техникалық университетінің зерттеу мектебі және жекелей алғанда, Михаэль Байссвенгер, ғаламтордағы коммуникацияның келесідей негізгі түрлерін ерекшелейді:

1) Асинхронды формалар:

-электронды пошта

- Mailinglisten;

- Newsletter;

- форумдар.

2) Ерекше формалар:

- қонақ кітапшалары;

- электрондық құттықтау қағаздары;

- блогтар.

3) Синхронды формалар:

- чаттар;

- ICQ. [8]

Әрине, осы формалардың әрқайсысы қатынастың бірегей дәстүрлеріне ие және коммуникация жүзеге асатын тілге ерекше талап қояды. Мұның мәні-табиғи тіл басым түрде жазбаша түрде өмір сүреді. Алайда торбеттерді толтыратын түрлі жанрдағы (іскери, коммерциялық, көркем және т.б.) веб-мәтіндер жазбаша тілдің ұйымдастырылу ережелеріне жауап береді, яғни тұлға аралық қатынас тіліне ауызша тіл ерекше әсер етеді. Ғаламтор коммуникациясындағы ауызша және жазбаша тілдің өзара әсер етулері ерекше лингвистикалық құбылыстың - ауызша және жазбаша тілдердің бірігуі нәтижесінде компьютерлік жазбаша сөйлеу тілінің пайда болуына септігін тигізеді.

Пайдаланған әдебиет:


  1. Кочетова Н.В. Компьютерный дискурс и формы интернет-коммуникации [электрондық ресурс]. URL: http://esp centr.sfedu.ru/documents_centr/Statii/Kochetova_stat'ya_.pd

  2. Галичкина Е.Н. Специфика компьютерного дискурса на английском и русском языках: автореф.дис......канд.филол.наук. Астрахань, 2001. 15с.

  3. Crystal D .Language and the Internet. Cambridge University Press, 2001.-176 р.

  4. Галичкина Е.Н. Специфика компьютерного дискурса на английском и русском языках: автореф.дис......канд.филол.наук. Астрахань, 2001.

  5. Горошко Е.И.Теоретический анализ интернет-жанров: к описанию проблемной области// Жанры речи [Электронный ресурс]/ Е.И.Горошко.-2007. URL: http://www.textology.ru/article.aspx?aId=77

  6. Нестеров В.Ю. К вопросу об эмоциональной насыщенности межличностных коммуникаций в Интернете. 2005. URL: htpp://psynet.carfax.ru/texts/nesterov1.htm.

  7. Crystal D .Language and the Internet. Cambridge University Press, 2001.

  8. Beißwenger, Michael (2000): Kommunikation in virtuellen Welten: Sprache, Text und Wirklichkeit. Stuttgart 2000.

Резюме


В статье рассматриваются особенности компьютерного дискурса

Достарыңызбен бөлісу:

lavrik-m-a-novoe-pokolenie-prav-cheloveka-somaticheskie-prava-cheloveka.html
lavrova-e-v-logopediya-osnovi-fonopedii.html
lazar-berman-po-sledam-esenina-96-tajna-gibeli-esenina.html
lazarev-s-n-diagnostika-karmi-kniga-tretya-lyubov-stranica-3.html
lazarev-s-n-diagnostika-karmi-kniga-tretya-lyubov-stranica-9.html
lazareva-mv-podgotovka-studentov-visshih-uchebnih-zavedenij-k-provedeniyu-integrirovannih-zanyatij-s-detmi-doshkolnogo-vozrasta-avtorefdis-kand-ped-nauk-m-2000.html
  • znanie.bystrickaya.ru/aciklicheskie-i-aliciklicheskie-soedineniya-rabochaya-programma-po-discipline-organicheskaya-himiya-dlya-specialnosti.html
  • studies.bystrickaya.ru/deklaracii-i-celi-vostochnoj-politiki-ankari.html
  • notebook.bystrickaya.ru/kafedra-fizvospitaniya.html
  • report.bystrickaya.ru/kniga-prednaznachena-dlya-psihiatrov-i-specialistov-smezhnih-disciplin-stranica-34.html
  • ucheba.bystrickaya.ru/predvaritelnaya-povestka-dnya-i-poyasnitelnie-zamechaniya-zapiska-generalnogo-sekretarya.html
  • lecture.bystrickaya.ru/aventyura-xix-o-tom-kak-klad-nibelungov-bil-perevezyon-v-vorms-v-g-admoni-pesn-o-nibelungah.html
  • doklad.bystrickaya.ru/urok-po-razvitiyu-rechi-podgotovka-k-sochineniyu-esse-po-romanu-m-bulgakova.html
  • prepodavatel.bystrickaya.ru/tablica-3-ya-a-vagramenko-redakcionnij-sovet.html
  • nauka.bystrickaya.ru/ustnaya-rech-nachalnaya-shkola-xxi-veka.html
  • occupation.bystrickaya.ru/moskovskij-komsomolec-26032012-pensii-vzyat-i-otmenit-monitoring-smi-rf-po-pensionnoj-tematike-26-marta-2012-goda.html
  • writing.bystrickaya.ru/kto-i-kogda-vel-separatnie-peregovori-s-nacistskoj-germaniej-cikl-lekcij-vtoraya-mirovaya-vojna-1-sentyabrya-1939.html
  • report.bystrickaya.ru/i-instrukciya-uchastnikam-razmesheniya-zakaza-obshie-svedeniya-stranica-11.html
  • literature.bystrickaya.ru/coincidentia-oppositorum-v-matematicheskih-traktatah-nikolaya-kuzanskogo.html
  • writing.bystrickaya.ru/logika-predikatov-s-odnim-peremennim-chast-2.html
  • znanie.bystrickaya.ru/aleksandr-isaevich-solzhenicin-v-kruge-pervom-stranica-39.html
  • institut.bystrickaya.ru/tema-koncepciya-funkcionalnoj-zavisimosti.html
  • education.bystrickaya.ru/13-algoritmicheskij-yazik-1-1-chto-takoe-programmirovanie-6.html
  • urok.bystrickaya.ru/programma-disciplini-sovremennie-voenno-strategicheskie-koncepcii-i-strategii-dlya-specialnosti-032301-65-regionovedenie-podgotovki-specialista-avtor-kandidat-tehnicheskih-nauk.html
  • notebook.bystrickaya.ru/instruktivno-metodicheskoe-pismo-ministerstva-obrazovaniya-respubliki-belarus-o-prepodavanii-uchebnogo-predmeta-vsemirnaya-istoriya-istoriya-belarusi-v-20112012-uchebnom-godu-tipovimi-uchebnimi-planami.html
  • learn.bystrickaya.ru/glava-tretya-o-prazdnikah-i-nerabochih-dnyah-svyatogorec-tom-i-s-bolyu-i-lyubovyu-o-sovremennom-cheloveke.html
  • learn.bystrickaya.ru/glava-vi-obrazci-form-predstavlyaemih-v-sostave-zayavki-na-uchastie-v-otkritom-aukcione.html
  • control.bystrickaya.ru/elektronnaya-kommerciya.html
  • znaniya.bystrickaya.ru/programma-razrabotana-zamestitelem-direktora-po-vr-laskeevoj-v-a.html
  • uchenik.bystrickaya.ru/gospodarskij-dogovr-chast-9.html
  • paragraf.bystrickaya.ru/zakonom-rossijskoj-federacii-ob-obrazovanii-ot-10-iyulya-1992-goda-3266-1-s-izmeneniyami-i-dopolneniyami-ot-03-12-2011-g.html
  • bukva.bystrickaya.ru/rinochnaya-ekonomika-neobhodimostsushnostputi-perehoda.html
  • paragraph.bystrickaya.ru/lekciya-1-k-glave-6-lekciya-1-k-glave-ocenka-zemel-ponyatie-i-soderzhanie-ocenki-zemel-ekonomicheskaya-ocenka.html
  • studies.bystrickaya.ru/manipulyativnie-tehnologii-v-sisteme-massovih-kommunikacij-chast-2.html
  • occupation.bystrickaya.ru/metodicheskie-ukazaniya-po-provedeniyu-laboratornoj-raboti-i-vipolneniyu-auditornoj-raboti-fakultet-menedzhment-i-marketing.html
  • knowledge.bystrickaya.ru/o-hode-realizacii-programmi-gosudarstvennih-garantij-okazaniya-grazhdanam-rossijskoj-federacii-besplatnoj-medicinskoj-pomoshi-v-2007-godu.html
  • institute.bystrickaya.ru/glava-3-zhalyashie-streli-brent-kertis-dzhon-eldridzh-svyashennij-roman.html
  • shpora.bystrickaya.ru/zanyatie-5-obektivnaya-storona-prestupleniya-rabochaya-programma-po-discipline-ugolovnoe-pravo-dlya-specialnosti.html
  • znanie.bystrickaya.ru/44-adsorbcionnie-processi-i-reakcii-na-poverhnosti-zadacha-30.html
  • notebook.bystrickaya.ru/kafedra-russkogo-yazikateorii-i-metodiki-obucheniya-russkomu-yaziku-programma-itogovoj-nauchno-prakticheskoj-konferencii.html
  • kolledzh.bystrickaya.ru/abramochkin-sergej-aleksandrovich.html
  • © bystrickaya.ru
    Мобильный рефератник - для мобильных людей.